Organisatieontwikkeling
Organisaties ontwikkelen zich door mensen
Organisaties zijn voortdurend in beweging. Nieuwe maatschappelijke opgaven, veranderende verwachtingen en andere manieren van werken vragen steeds opnieuw om ontwikkeling. Ik ben daarbij vooral geïnteresseerd in de vraag wat een organisatie nodig heeft om haar maatschappelijke opdracht goed te kunnen vervullen.
Dat gaat soms over strategie en richting, soms over structuur en verantwoordelijkheden. Maar minstens zo vaak gaat het over cultuur, leiderschap, samenwerking en de ruimte die mensen ervaren om verantwoordelijkheid te nemen.
Organisaties veranderen uiteindelijk niet door plannen of structuren alleen. Het zijn mensen die samen de organisatie vormen en in beweging brengen.
Ontwikkeling begint niet met een oplossing
Mijn ervaring is dat organisatievraagstukken zelden zo eenvoudig zijn als ze op papier lijken.
Wat zich voordoet als een probleem in samenwerking kan bijvoorbeeld samenhangen met onduidelijke verantwoordelijkheden. Een vraagstuk rond leiderschap kan zijn oorsprong hebben in de koers of inrichting van de organisatie. En weerstand tegen verandering kan iets vertellen over wat mensen nodig hebben of over wat in de organisatie nog onvoldoende is besproken.
Daarom begin ik niet graag met een oplossing.
Eerst kijken. Luisteren. Onderzoeken wat er werkelijk speelt.
Wat is de bedoeling?
Wat gebeurt er in de praktijk?
Welke patronen zijn zichtbaar?
Waar zit energie en waar zit spanning?
Wat wordt uitgesproken en wat blijft onbesproken?
Pas wanneer daar voldoende zicht op is, ontstaat de vraag wat nodig is.
Leiderschap is ook persoonlijke ontwikkeling
Mijn ervaring als bestuurder, toezichthouder, manager en adviseur heeft mijn kijk op leiderschap sterk gevormd.
Leiderschap gaat voor mij niet alleen over richting geven, besluiten nemen en resultaten bereiken. Het gaat ook over hoe je zelf aanwezig bent in een situatie. Kun je luisteren zonder direct te reageren? Kun je verschillende perspectieven verdragen? Kun je helder zijn over wat je vindt en tegelijk open blijven voor wat een ander inbrengt? Kun je verantwoordelijkheid nemen zonder alles naar je toe te trekken?
Daarom zie ik leiderschap ook als een vorm van persoonlijke ontwikkeling.
Wie leidinggeeft, wordt voortdurend geconfronteerd met zichzelf: met eigen overtuigingen, patronen, behoeften en reacties. Juist die dagelijkse praktijk biedt mogelijkheden om te leren en te oefenen.
Goed leiderschap vraagt daarom niet alleen om kennis en vaardigheden, maar ook om zelfkennis, aandacht en de bereidheid om jezelf steeds opnieuw te onderzoeken.
Eerlijke communicatie
Een belangrijk onderdeel daarvan is voor mij communicatie.
Echte samenwerking vraagt dat we kunnen zeggen wat gezegd moet worden, ook wanneer dat ongemakkelijk is. Tegelijk vraagt het dat we kunnen luisteren naar wat een ander werkelijk zegt en nieuwsgierig blijven naar wat daaronder ligt.
Ik geloof in communicatie die helder, respectvol en eerlijk is.
Niet alles hoeft meteen opgelost te worden. Niet iedere spanning hoeft vermeden te worden. Soms ontstaat juist ruimte voor ontwikkeling wanneer iets wat al langer speelt eindelijk bespreekbaar wordt.
Daarom besteed ik in mijn begeleiding veel aandacht aan de kwaliteit van gesprekken: wat zeggen we, wat bedoelen we, wat horen we en wat laten we misschien liever onbesproken?
De verschillende lagen van een organisatie
Bij organisatieontwikkeling kijk ik naar het geheel. Onder meer naar:
Bedoeling & richting
Waar is de organisatie van en waar wil zij naartoe? Is de maatschappelijke opdracht helder en wordt deze ook in het dagelijks werk ervaren?
Leiderschap & verantwoordelijkheid
Hoe wordt richting gegeven? Hoe worden besluiten genomen? Welke verantwoordelijkheid ligt waar en hoeveel ruimte ervaren mensen om zelf verantwoordelijkheid te nemen?
Samenwerking & cultuur
Welke patronen bepalen hoe mensen met elkaar werken? Wat wordt uitgesproken en wat blijft onbesproken? Welke waarden zijn zichtbaar in het dagelijks handelen?
Structuur & organisatie
Zijn rollen, taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden helder? Ondersteunen structuur en werkprocessen de bedoeling van de organisatie?
Professionele ruimte & ontwikkeling
Krijgen mensen voldoende ruimte om hun vak uit te oefenen, initiatief te nemen en zich te ontwikkelen? En wat hebben zij daarvoor nodig?
Deze aspecten staan nooit los van elkaar. Juist de verbinding tussen de verschillende lagen bepaalt vaak wat er werkelijk mogelijk is.
Mijn perspectief als bestuurder en toezichthouder
Sinds 2018 ben ik werkzaam als bestuurder in het sociaal domein. Daarnaast heb ik ervaring als toezichthouder. Vanuit beide rollen heb ik ervaren hoe verschillend, maar ook hoe aanvullend, de perspectieven van bestuur, toezicht, management en professionals kunnen zijn. Besturen en toezicht houden vragen om afstand én betrokkenheid. Je moet de hoofdlijnen kunnen zien en tegelijkertijd voldoende weten van wat er in de organisatie leeft. Je moet kunnen vertrouwen en tegelijkertijd kritisch blijven. En je moet bereid zijn om je eigen oordeel steeds opnieuw te onderzoeken. Dat maakt ook deze rollen voor mij tot vormen van leren en ontwikkelen.
Samen onderzoeken wat nodig is
Mijn zelfstandige werk is in de loop der jaren veranderd. Waar ik eerder veel organisaties begeleidde bij organisatieontwikkeling, werk ik nu selectiever en vooral bij vraagstukken waarin mijn bestuurlijke ervaring, mijn ervaring met ontwikkeling en mijn manier van kijken iets kunnen toevoegen. De vorm hangt af van de vraag. Soms zijn enkele gesprekken voldoende. Soms is een uitgebreider traject nodig. Ik werk graag samen met de mensen die het uiteindelijk zelf moeten doen, zodat inzicht en verandering van binnenuit kunnen ontstaan en worden gedragen.
Als mijn ervaring of manier van werken niet passend is bij de vraag, denk ik graag mee over een andere aanpak of een andere professional uit mijn netwerk.
